Global Trends 2010
Skýrsla Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna: 80% flóttamanna í heiminum eru staðsettir í þróunarlöndum
Skýrsla Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna fyrir árið 2010 sýnir að margar af fátækustu þjóðum heims taka á móti stórum hópum af flóttamönnum, bæði óháð skilyrðum og með tilliti til hversu stórt og öflugt hagkerfi þeirra er.
Pakistan, Íran og Sýrland eru með flesta flóttamenn, 1.9 milljónir, 1.1 milljónir og 1 milljónir, hvert um sig í þeirri röð sem áður var getið. Mesta álagið er á Pakistan þar sem þar eru 710 flóttamenn á hvern dollara miðað við höfðatölu og vergra landsframleiðslu. Á eftir þeim kemur Lýðveldið Kongó með 475 flóttamenn og Kenía með 247 á hvern dollara miðað við höfðatölu og verga landsframleiðslu. Til samanburðar er Þýskaland, sem er það iðnvædda ríki sem er með flesta flóttamenn (594.000 einstaklinga), með 17 flóttamenn á hvern dollara miðað við höfðatölu og vergra landsframleiðslu.
Heildarmyndin sem birtist í skýrslunni fyrir árið 2010 sýnir að öryggisaðstæður hafa breyst verulega síðan fyrir 60 árum þegar Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna var sett á laggirnar. Á þeim tíma voru á borði Flóttamannastofnunar mál 2,1 milljónir Evrópubúa sem voru á flótta eftir heimsstyrjöldina síðari. Í dag nær starf stofnunarinnar til meira ein 120 landa og nær til fólks sem hefur neyðst til að flýja yfir landamæri og einnig þeirra sem eru á flótta innan sinna landamæra. Skýrsla ársins 2010 sýnir að 43,7 milljónir manna eru á flótta um allan heim – sem er um það bil jafn margir og allir íbúar Kólumbíu eða Suður-Kóreu, eða Skandinavíu og Sri Lanka til samans. Af þeim eru 15.4 milljónir flóttamanna (10,55 milljónir sem falla undir umboð Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna og 4,82 milljónir eru á skrá hjá Palestínuflóttamannaaðstoðinni (UNRWA). Um 27,5 milljónir manna eru á flótta innan eigin landamæra vegna stríðsátaka og þeir sem eru skilgreindir sem hælisleitendur eru um 850 þúsund, næstum fimmtungur þeirra er í Suður Afríku. Það sem veldur sérstaklega áhyggjum eru 15.500 hælisumsóknir frá börnum án fylgdarmanns eða börn sem hafa orðið viðskila við fjölskyldur sínar, flest þeirra eru frá Sómalíu eða Afganistan. Skýrslan nær ekki yfir þá sem hafa orðið að flýja á árinu 2011, þ.m.t. frá Líbíu, Fílabeinsströndinni eða Sýrlandi.
„Það gætir mikillar misskynjunar í heiminum í dag hvað varðar flutninga flóttafólks og alþjóðlegra verndarviðmiðanna“ sagði António Guterres, flóttamannafulltrúi Sameinuðu þjóðanna og yfirmaður Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna.
„Ótti um ímyndað flóð flóttamanna til iðnvæddra landa er stórlega ýktur eða ruglað saman við annars konar fólksflutninga. Á meðan þurfa fátækari þjóðir að axla ábyrgð á miklum fjölda fóttamanna.“
Langdregin stríð valda langdreginni útlegð
Þegar horft er á hversu langvarandi mörg af alþjóðlegum átökum nútímans eru komumst við að raun að því að flóttamannaástandið er sífellt að lengjast fyrir milljónir karla, kvenna og barna um allan heim. Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna skilgreinir langdregið flóttamannaástand þar sem fjöldi fólks eru föst í útlegð í 5 ár eða lengur. Árið 2010, ásamt þeim sem eru undir vernd Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna, voru 7.2 milljónir manna í slíkri aðstöðu og hafa ekkiverið fleiri síðan árið 2001. Á sama tíma gátu aðeins 197.600 manns snúið aftur til síns heima, sem er lægsta tala síðan árið 1990.
Sumir flóttamenn hafa verið í útlegð í meira en 30 ár. Afganir, sem flúðu fyrstir innrás Sovétmanna árið 1979, voru einn þriðji af flóttamönnum í heiminum bæði árið 2001 og árið 2010. Írakar, Sómalar, Kongóbúar og Súdanar voru einnig á topp tíu lista yfir þjóðerni með flesta flóttamenn bæði í byrjun og enda áratugarins.
„Einn flóttamaður án vonar er einum of margir“ sagði Guterres, yfirmaður Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna.
„Heimurinn er að bregðast þessu fólki, lætur bíða eftir að óstöðugleikanum ljúki heima við og setur líf þeirra á bið um óákveðinn tíma. Þróunarlöndin geta ekki haldið áfram að bera þessa byrði ein og iðnvæddu ríkin verða að takast á við þetta ójafnvægi. Við verðum að ríki auka við móttöku svokallaðra kvótaflóttamanna. Við verðum að flýta friðarviðræðum í langvarandi ádeilum svo flóttamenn geti snúið aftur heim.“
Á flótta innan eigin landamæra – mesti fjöldi í áratug
Þrátt fyrir að fáir flóttamenn hafi getað snúið aftur heim á síðasta ári er staðan hjá fólki á vergangi innan eigin landamæra að breytast. Árið 2010 sneru meira en 2.9 milljónir þeirra aftur heim í löndum eins og Pakistan, Lýðveldinu Kongó, úganda og Kirgiskan. Þrátt fyrir það eru enn 27,5 milljónir manna um allan heim á flótta innan eigin landamæra, sem er mesti fjöldi í áratug.
Annar hópur sem erfitt er að mæla og er undir verndarvæng Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna er fólk án ríkisfangs eða fólk sem skortir grunnverndina sem býr í ríkisfangi. Fjöldi ríkja sem hafa tilkynnt hópa af fólki án ríkisfangs hefur aukist stöðugt síðan árið 2004. En mismunandi skilgreiningar og aðferðarfræði milli landa gerir það erfitt að reikna nákvæmlega út fjölda ríkisfanglausra einstaklinga. Árið 2010 var fjöldi fólks án ríkisfangs (3,5 milljónir) næstum helmingur miðað við árið 2009, en mest vegna aðferðarfræðilegra breytinga í sumum löndum sem sem Flóttamannastofnun byggir á. Óopinberar áætlanir segja að fjöldinn sé nær 12 milljónum. Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna mun hleypa af stokk herferð á heimsvísu í ágúst á þessu ári til að vekja meiri athygli á bágum aðstæðum ríkisfangslausra og flýta fyrir aðgerðum til að aðstoða ríkisfanglausa einstaklinga.
